******
Workum (Fr.), St.-Werenfridus
Homepage        Orgels in Gebruik         Verdwenen Orgels / Kerken
Op 12 augustus 1884 schrijft de aartsbisschop van Utrecht aan het RK Parochiebestuur, dat wordt toegestaan, Fl 5.000,-- te aanvaarden van Bernardus Fluitman voor het bouwen van een nieuw orgel, onder voorwaarde dat de opbrengst van het oude orgel aan hem zal worden afgestaan.

In juli 1884 wordt een contract opgesteld waarin de orgelmaker P.J. Adema (Amsterdam) verklaart een nieuw orgel te vervaardigen, leveren en plaatsen in de RK parochiekerk te Workum, volgens berekeningen van de heer W. Mengelberg te Utrecht. Adema verklaart tevens, dat hij zich na de levering en goedkeuring tien jaar aansprakelijk stelt voor alle gebreken die in die tijd door een verkeerde bewerking of levering van verkeerde materialen mochten ontstaan. Daarentegen is het kerkbestuur verplicht het orgel tenminste één keer per jaar voor eigen rekening door de vervaardiger te laten stemmen. De kosten bedragen Fl 5.250,--, welk bedrag en één termijn, zes weken na de goedkeuring wordt betaald. De beoordeling van het orgel geschiedt op 8 april 1885 door Jos A. Verheijen, organist aan de Mozes en Aäronkerk te Amsterdam.


De linker- en rechterkas van het orgel in de zomer van 2000.  Helaas gaat men ter plekke niet altijd even zorgvuldig met het instrument om.  Tussen de beide kassen was een touw gespannen, waaraan - ter gelegenheid van een of andere festiviteit - wel iets opgehangen zal zijn geweest.  Op de foto van de linkerkas is het touw, bevestigd aan het snijwerk, duidelijk te zien. Bij de rechterkas is het houtsnijwerk afgebroken. Dit afgebroken deel  is tussen de frontpijpen geschoven.


Het orgel staat opgesteld op een galerij in de toren en heeft een gescheiden opstelling.  Het venster in de toren moest vanuit de kerk zichtbaar blijven. Vanuit de kerk gezien staan manuaal I en het pedaal in de rechterkas, terwijl de linkerkas het tweede klavier bevat. De speeltafel staat tussen de beide delen in, helemaal tegen de buitenmuur. De organist zit dus letterlijk met de rug tegen de muur. Het front van de orgelkas is gemaakt van eikenhout naar een ontwerp van W. Mengelberg (Utrecht).

De kast is geopend voor de jaarlijkse stembeurt                                                De Speeltafel



 
 
 
 

DISPOSITIE 1885
I Hoofdmanuaal
Bourdon      16'
Prestant      8'
Salicionaal   8'
Holpijp       8'
Octaaf        4'
Mixtuur  II-III
Trompet       8'
II Positief 
Viola de Gamba  8'
Bourdon         8'
Vox Celeste     8'
Fluit harmoniek 4'
Piccolo         2'
Basson Hobo     8'
Pedaal 
Subbas     16'
Open bas    8'
 

Speelhulpen 
Koppel HM  + Pos 
       Ped + HM 

Tractuur   : mechanisch 
Manuaal    : C - f''' 
Pedaal     : C - d' 
Toonhoogte : Diapason normaal, 
             a'' = 870 Hz 


Het zicht in de kerk vanaf de speeltafel.


In het bewaardgebleven contract staat onder meer het volgende:

Klaviatuur
De klavieren bestaan uit het fijnste en zachtste droog wagenschot gezaagd eikehout om vooral het kromtrekken tegen te gaan. De toetsen zijn belijmd met eerste kwaliteit orgel-ivoor. De hoge of kruistonen zijn met massief ebbehout belijmd. Het pedaal is vervaardigd van taai en dradig wagenschot gezaagd eikenhout. De
verdeling van de toetsen van het pedaal is zoals die op het congres te Mechelen is bepaald.

Balg / Laden
De blaasbalg bestaat uit een flink horizontaal reservoir. Bovenin is een regulateur aangebracht om alle 'schokkingen' in de wind te voorkomen. Blaasbalg en regulateur zijn met "best fransch leder" belijmd. De windladen zijn geheel vervaardigd van wagenschot gezaagd eikehout. Speciaal wordt er op gewezen dat de cancellen van genoegzame inhoud moeten zijn, zodat er volstrekt geen windziekte mag ontstaan. Alle draad- en trekwerk, die tot de windladen behoren, zijn van koper gemaakt.

Regeerwerk
Het regeerwerk is van "ijzer" gemaakt en tegen de roest beveiligd. De verschillende punten, waar ijzer en koper verbonden zijn, zijn bevoerd om te voorkomen dat er rammeling ontstaat.

Pijpwerk
De frontpijpen zijn vervaardigd van 90% engels tin gemengd met 10% lood Het binnen pijpwerk,  gemaakt van "engels tin" bestaat uit 66% tin en 34% lood. Het pijpwerk van metaal is vervaardigd uit een gehalte van 66% lood en 34% tin. De houten pijpen zijn gemaakt van riga-vurehout en zijn met een goed dekkende verf en vernis overstreken.

Intonatie
Deze is voorgeschreven op "een luchtdrukking van tien centimeters water". Een register moet krachtig en in zijn eigen karakter van toonkleur aanspreken. Hiervoor wordt omschreven:
 Prestant : krachtig rein en doordringend
 Viola     : teder, strijkend en snijdend
 Bourdon : krachtig, vol en rond
 Fluitwerk : krachtig, vol en rond
 Tongwerken : glansrijk, krachtig, zodanig, dat ze tezamen een volle harmonieuze klank opleveren
 
 

Bijzonderheden van het pijpwerk
Hoofdmanuaal 
Bourdon         16'
Prestant         8' 
Salicionaal      8'
Holpijp          8'
Octaaf           4' 
Mixtuur     II-III
Trompet          8'

Manuaal II 
Viola de Gamba   8'
Bourdon          8'
Vox Celeste      8'
Fluit harmoniek  4'
Piccolo          2' 
Basson Hobo      8'

Pedaal
Subbas          16'
Open bas         8'


: 24 grootste pijpen hout, rest metaal 
: engels tin; gedeeltelijk in front
: engels tin 
: 12 grootste pijpen hout, rest metaal 
: metaal 
: metaal 
: engels tin 
 

: engels tin 
: 12 grootste pijpen hout, rest metaal 
: engels tin 
: metaal 
: metaal 
: engels tin 
 

: hout 
: hout 

Indeling van de speeltafel
links
  • Trompet 8'
  • Octaaf 4'
  • Salicionaal 8'
  • Openbas 8' (P)
  • Bourdon 16'
  • Mixtuur II-III
  • Holpijp 8'
  • Prestant 8'
  • Subbas 16' (P)
Pedaal
  • I + II
  • P + I
      Manuaal I       Manuaal II
rechts
  • Basson-Hobo 8'
  • Fluit harmoniek 4'
  • Vox coelestis 8'
  • Viola di Gamba 8'
  • Piccolo 2'
  • Bourdon 8'
  • Tacet

In 2003 wordt het orgel voor de eerste keer in zijn bestaan gerestaureerd door Adema's Kerkorgelbouw. Op 23 november 2003 wordt het opgeleverd.
 



Orgels in Gebruik
laatste bewerking: 04-11-2003
bronnen:
- De Orgelvriend
- eigen waarneming zomer 2000
- info Adema's Kerkorgelbouw